
Publizitatearen bitartez enpresek euren produktuei buruzko informazioa ematen dute eta, aldi berean, kontsumitzaileak produktu jakin bat eros dezan konbentzitu nahi dute. Pertsuasio eta informazioaren arteko harremana orekatua izan daiteke edo bata bestearengan nagusitu daiteke. Alabaina, iragarkiak ezin du kontsumitzailea nahastu edo engainatu bere erosketa erabakia aldatzeko. Horrelako praktikak
publizitate ez-zilegiaren parte dira. Eusko Jaurlaritzaren Kontsumo Zuzendaritzak praktika horien berri eman nahi die hiritarrei euren eskubideak modu zuzenean gauzatu ditzaten.
Legeak babesten gaitu
Publizitate Orokorrari buruzko azaroaren 11aren 34/1988 Legea, ordenamendu juridikoaren lurraren gatza da publizitate kontuetan. Bere 2. artikuluan honela definitzen du publizitatea: "jarduera komertzial, industrial, profesional edo arte jarduera batean edozein pertsona fisikok edo juridikok egindako komunikazioa, publikoa zein pribatua, modu zuzenean edo ez-zuzenean ondasun mugikorren edo mugiezinen, zerbitzuen, eskubideen eta betebeharren kontratazioa bultzatzeko".
Kontsumitzaileen eskubideak esparru horretan, zenbait iragarki bidegaberen forma eta edukietan finkatzen dira. Horrela, publizitate ez-zilegiaren kontzeptuak ondorengo kategoriak biltzen ditu:
•
Pertsonen duintasunaren kontra doan publizitatea edo Konstituzioan jasotako balore eta eskubideak urratzen dituena, bereziki haurrei, gazteei eta emakumeei buruzkoak.
•
Publizitate subliminala. Estimuluak sortzeko tekniken bitartez, pertsonengan eragin dezakeena da, euren subkontzientean produktu edo zerbitzu jakin baten kontsumitzeko beharra sortuz. Halere, jarduera horiek egiaztatzea oso zaila da eta ez dago ustezko ez-zilegitasun honi men egin dion epai juridikorik.
•
Adingabeak erostera bultzatzen duen publizitatea, euren esperientzia eza edo sineskortasuna esplotatuz. Gainera, adingabekoei zuzendutako publizitateak argi utzi beharko ditu produktuaren ezaugarriak, segurtasuna eta haurrak izan behar dituen gaitasun eta trebetasunak; kalterik hartu gabe edo beste edonori kalterik eragin gabe erabil ditzaten.
•
Publizitate desleiala, publizitate engainagarria, eta publizitate erasotzailea. Azken horiek lehiakortasun desleialeko jardueren izaera daukate eta Lehiakortasun Desleialari buruzko urtarrilaren 10eko 3/1991 Legean agertzen dira. Publizitate mota horiek, kontsumitzaileengan okerra eragiten dutenean, arau-hauste administratibotzat hartuko dira eta horregatik zigortua izan daitezke.
1.
Publizitate desleialak lehiako beste enpresa baten ospea zikindu edo gutxiestea du helburu. Desleiala da produktu baten izenaz, markaz edo ospeaz baliatzea, kontsumitzaileengan errakuntza edo nahasmena sortzeko.
2.
Publizitate engainagarriak okerrera eraman ditzake kontsumitzaileak eta euren jarduera ekonomikoan eragin. Produktua edo zerbitzuaren oinarrizko datuak ez aipatzea, baldin eta datuen ezkutatze horrek errakuntza sortzen badu, engainagarria da.
Publizitate engainagarriaren adibideak:
a) Iragarkian eskaintzen den
produktuaren ezaugarriak egiazkoak izan behar dira eta ezin dute pertsonen erosteko erabakia aldatuko duen inolako nahasmenik sortu (kontrako kasuan, engainagarria izango da).
b)
Eskaintza komertzial bat prezio jakin batean jarri eta, gero, produktua erakusteari uko egitea, eskaerarik ez onartzea edo arrazoizko epealdi batean ez ematea publizitate engainagarria da.
c)
Sari bat eskaintzea eta ostean ez ematea. Sari jakin hori ez ematekotan, kalitate baliokideko beste bat eman beharko da.
d) Produktu bat dohainekoa, opari edo antzeko zerbait bezala deskribatzea, kontsumitzaileak azkenean ordaindu behar badu.
e)
Ezkutuko publizitatea: komunikabideetan informazio bezala promozio bat agertzea, publizitate edukia dela argiro adierazten ez denean.
f) Komertzializazioaren dokumentazioan faktura edo antzeko ordainketa-agiriren bat barneratzea, produktu edo zerbitzu hori jada kontratatu delakoaren ustea eragiteko, aldez aurretik eskatu ez denean.
g)
Enpresa edo profesionalaren jarduera estali edo, faltsuki, kontsumitzaile bezala aurkeztea.
3.
Publizitate erasotzaileak pertsonen aukeratzeko askatasuna aldatzea du helburu: jazarpen, derrigortze edo bidegabeko eraginaren bitartez. Publizitate erasotzailearen adibideak:
a) Derrigortzea. Kontsumitzaileari, produktua edo zerbitzua kontratatzen duen arte, saltokitik joan ezin dela sinetsarazi.
b)
Jazarpena. Pertsona baten etxera joatea, honek bere etxera joan ez dadin edo berriz ez etortzeko eskaera egin duenean.
c) Era berean, jarduera erasotzailetzat hartzen da:
telefono, fax, e-mail edo bestelako urruneko komunikazioren bidez kontsumitzaileak nahi ez dituen proposamenak behin eta berriz egitea. Haatik, ez da jarduera erasotzailetzat hartuko, komunikazioa kontratuzko betebehar batengatik justifikaturik dagoenean. Komunikazio horietan, proposamen komertzial gehiagorik nahi ez dela adierazteko aukera eman beharra dago. Telefonoz gauzatzen direnean,
deiak telefono zenbaki identifikagarri batetik egin beharko dira.
Oinarrizko gomendioakPublizitatearekin komenigarria da kontsumo arduratsuaren irizpideak jarraitzea:
• Heltzen den publizitateari buruzko gogoeta egin eta hura aztertzea.
• Publizitatean azaltzen diren produktuen atzean dagoenari buruzko informazioa lortzea: ekoizteko moduari buruz, produktu horiek egiten dituztenen giza eskubideak errespetatu ote diren…
• Erosketak benetako premien arabera egitea.
Norengana joEdozein motako kontsultarako, kontsumitzailearen informaziorako edozein bulegora gerturatu zaitezke.
Zure eskubideak publizitate ez-zilegi batengatik urratuak izan direla uste baduzu,
Komunikazio Komertzialaren Autoarauketarako Elkartera (Autocontrol) jo dezakezu. Kontsumitzaileentzat doako zerbitzua da. Erreklamazio eta erreklamazio-bideen inguruko informazioa honako web orrialdean eskura dezakezu:
www.autocontrol.es (gaztelaniaz).